Małe, wiejskie szkoły podstawowe od dawna są sercem lokalnych społeczności, jednak z każdym rokiem zarządzanie nimi staje się coraz większym wyzwaniem. Głównym winowajcą jest demografia, co dobitnie potwierdzają twarde dane. Jak zauważa Ministerstwo Edukacji Narodowej, liczba publicznych szkół podstawowych maleje w niepokojącym tempie. W roku szkolnym 2019/2020 działało ich 12 092, natomiast w roku szkolnym 2024/2025 już tylko 11 711. To prawie 400 zamkniętych placówek w ciągu zaledwie pięciu lat!

Spadek liczby uczniów to puste ławki i rosnąca presja ze strony samorządów na cięcia kosztów. Odpowiedzią na te problemy jest najnowszy projekt nowelizacji Prawa Oświatowego (nazywany „ustawą osłonową” lub „ustawą o małych szkołach”). Projekt ten został już przyjęty przez Sejm i trafia obecnie do dalszych prac parlamentarnych, gdzie będzie rozpatrywany przez Senat RP. Co dokładnie zakłada dokument, który ma być kołem ratunkowym dla edukacji na wsi?

Ochrona przed nagłą likwidacją - kurator i społeczność mają głos

Do tej pory decyzje organów prowadzących o łączeniu lub likwidacji szkół bywały podejmowane bez wystarczającego dialogu. Projekt nowelizacji ma drastycznie ograniczyć taką samowolkę.

Obowiązkowe konsultacje: Gmina będzie miała obowiązek nie tylko poinformować mieszkańców, ale przeprowadzić transparentne konsultacje społeczne przed podjęciem decyzji o zamknięciu szkoły. Oznacza to, że lokalna społeczność zyskuje realny czas na reakcję.
Wiążąca opinia kuratora: Kuratorium Oświaty zachowa decyzyjny głos. Jak podkreśla kierownictwo MEN, celem planowanej ustawy nie jest to, by kurator był „hamulcowym”, ale by wymusić na samorządach rzetelną współpracę z rodzicami i kadrą pedagogiczną przed podjęciem radykalnych kroków.

Szkoła jako lokalne centrum integracji (co zrobić z pustymi salami?)

Zmniejszająca się liczba dzieci zmusza samorządy do utrzymywania niewykorzystanej przestrzeni w budynkach szkolnych. Zamiast traktować to jako pretekst do likwidacji, ustawa osłonowa proponuje tzw. konsolidację społeczną.

Dyrektorzy mają zyskać możliwość legalnego i pozbawionego nadmiernej biurokracji udostępniania pustych sal na cele ważne dla społeczności lokalnej. W szkolnych murach będą mogły swobodnie funkcjonować m.in.:

Kluby seniora,
Miejsca spotkań lokalnych stowarzyszeń i NGO (np. Kół Gospodyń Wiejskich),
Inicjatywy kulturalne i opieka żłobkowa. Dzięki temu szkoła udowodni swoją przydatność i zoptymalizuje koszty utrzymania gmachu.

Mniej biurokracji organizacyjnej na wsiach

Rozpatrywany przez Senat projekt uelastycznia także codzienną organizację pracy. Do najważniejszych planowanych ułatwień należą:

Wspólne świetlice: Łatwiejsza organizacja opieki świetlicowej, w której będą mogły przebywać razem dzieci z klas szkolnych oraz oddziałów przedszkolnych, co znacząco zmniejszy koszty etatów na terenach wiejskich.
Kształcenie dwujęzyczne: Rozszerzenie dostępu do nauczania dwujęzycznego na poziomie szkoły podstawowej w mniejszych miejscowościach.

Dobry Plan to podstawa w nowych realiach

Zanim ustawa przejdzie przez Senat i zyska podpis Prezydenta, adaptacja do nadchodzących zmian wymaga od dyrektorów przemyślanego arkusza organizacji. Przypisywanie łączonych etatów, planowanie wspólnych świetlic i dzielenie przestrzeni to ogromne wyzwanie logistyczne, które dotyka placówek każdej wielkości.

Nie trać cennego czasu na ręczne układanie planów zajęć. System Dobry Plan to oprogramowanie, które błyskawicznie wykrywa błędy i pozwala spiąć najtrudniejsze grafiki. Niezależnie od tego, czy prowadzisz kameralną szkołę (dla których przygotowaliśmy dedykowaną wersję Mini do 39 nauczycieli), czy zarządzasz dużym zespołem edukacyjnym – mamy narzędzie dopasowane do Twoich potrzeb. Pozwól technologii zająć się planem lekcji, a sam zyskaj przestrzeń na zarządzanie szkołą w tych trudnych, demograficznych czasach.

Źródła informacji wykorzystane w artykule:

Informacje i statystyki Ministerstwa Edukacji Narodowej dot. ochrony małych szkół: https://gov.pl/web/edukacja
Stan prac nad ustawą o małych szkołach (przyjęcie projektu przez Sejm i skierowanie do Senatu): https://gov.pl/web/edukacja/sejm-przyjal-projekt-ustawy-o-malych-szkolach
Analiza zmian oświatowych (obowiązki gmin): https://miastons.pl/biznes-i-edukacja/sejm-przyjal-ustawe-o-malych-szkolach-nowe-przepisy-maja-zatrzymac-likwidacje-i-otworzyc-szkoly-na-lokalne-spolecznosci
Głos środowiska oświatowego ws. konsultacji społecznych i kuratorów: https://edziecko.pl/starsze-dziecko/7,79351,32617914,chca-chronic-male-szkoly-przed-nizem-demograficznym-kierunek.html